– Nghệ thuật là gì? – Là căn bệnh. – Tình yêu là gì? – Là ảo ảnh. –
Tôn giáo
là gì? – Là thứ thay thế phong cách cho Đức tin. – Anh đúng là kẻ ưa hoài nghi. – Không bao giờ! Hoài nghi là điểm bắt đầu của Tin tưởng. – Vậy anh là gì? – Định nghĩa là giới hạn.
Sự phát triển của chính trị, pháp quyền, triết học,
tôn giáo
, văn học, nghệ thuật… đều lấy kinh tế làm cơ sở. Nhưng chúng lại ảnh hưởng lẫn nhau và ảnh hưởng tới cơ sở kinh tế.
Không dân tộc, không
tôn giáo
, không giai cấp, không màu da, không gì cả, không định hướng giới tính nào khiến ta tốt đẹp hơn bất cứ ai khác. Chúng ta đều xứng đáng được yêu thương.
Tôi không phản đối
tôn giáo
của bất cứ ai, dù
tôn giáo
ấy là gì, chừng nào người đó không sát hại hay xúc phạm bất cứ ai khác bởi vì người khác không chung niềm tin với anh ta. Nhưng khi anh ta trở nên quá cuồng tín; khi nó trở thành sự dằn vặt rõ ràng; và cuối cùng khiến thế gian này của chúng ta trở thành một nhà trọ khó sống; thì tôi nghĩ đã cấp thiết đến lúc phải gọi anh ta ra và tranh luận cho ra nhẽ.
Ăn và ngủ không giống như yêu và thở. Giặt dũ không giống như ăn và ngủ. Tin tưởng giống như thở và yêu.
Tôn giáo
có thể là tin tưởng, nó có thể giống như thở, nó có thể giống như yêu, nó có thể giống như ăn và ngủ, nó có thể giống như giặt dũ, nó có thể là thứ gì đó để lấp đầy khi người ta đánh mất một thứ gì đó không thể giữ lại trong mình.
Hãy đừng ai sợ tự do tư duy thực sự. Chúng ta hãy tự do về tư tưởng và về phê bình; nhưng với tự do, chúng ta sẽ đi đến kết luận rằng khoa học không đối nghịch
tôn giáo
, mà hỗ trợ
tôn giáo
.
Khoa học nghiên cứu;
tôn giáo
làm sáng tỏ. Khoa học cho con người kiến thức, thứ là sức mạnh;
tôn giáo
cho con người trí khôn, thứ là sự kiểm soát. Khoa học xử lý chủ yếu với dữ kiện thực tế;
tôn giáo
xử lý chủ yếu với giá trị. Khoa học và
tôn giáo
không đối địch nhau.
Tôn giáo
thực sự của thế giới đến từ phụ nữ nhiều hơn là đến từ đàn ông - nhất là từ những người mẹ, bởi họ mang trong lồng ngực mình chìa khóa của tâm hồn ta.
Không phải ai cũng cảm nhận như nhau về
tôn giáo
. Với một số người, nó nằm ở trên đầu lưỡi, nhưng với một số người khác, nó giống như hy vọng trong huyết quản, trong xương cốt.
Mỗi thời đại, mỗi nền văn hóa, mỗi phong tục và tín ngưỡng đều có tính cách riêng, những điểm yếu điểm mạnh riêng, cái đẹp riêng và sự tàn nhẫn riêng; nó chấp nhận một số đau khổ nhất định khi cần thiết, kiên nhẫn chịu đựng một số cái ác nhất định. Cuộc sống con người thực sự khốn khổ, thực sự sa vào địa ngục chỉ khi hai thời đại, hai nền văn hóa, hai
tôn giáo
giao thoa.